Η άνοδος των ενοικίων, η περιορισμένη διαθεσιμότητα στέγης και η αυξανόμενη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία για νέους, ευάλωτα νοικοκυριά αλλά και τη μεσαία τάξη, καθιστούν αναγκαία μια συνεκτική και φιλόδοξη στεγαστική πολιτική.
Κεντρικό εργαλείο αυτής της στρατηγικής αποτελεί η Κοινωνική Αντιπαροχή, ένα μέτρο που, όπως υπογραμμίζει η αρμόδια υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου σε συνένετυξη της στο ΑΠΕ, θα έπρεπε να έχει ενεργοποιηθεί εδώ και χρόνια. Η Ελλάδα διαθέτει εκατοντάδες ανενεργά δημόσια ακίνητα, πολλά εκ των οποίων βρίσκονται σε περιοχές με υψηλή στεγαστική πίεση. Η αξιοποίησή τους δεν είναι απλώς αναπτυξιακή επιλογή, αλλά κοινωνική αναγκαιότητα. Μέσω της κοινωνικής αντιπαροχής, ανεκμετάλλευτη δημόσια περιουσία μετατρέπεται σε σύγχρονες κατοικίες, με σαφή δέσμευση ότι τουλάχιστον το 30% θα διατίθεται με προσιτό μίσθωμα σε κοινωνικά και οικονομικά ευάλωτους πολίτες. Οι διαγωνισμοί αναμένεται να προκηρυχθούν εντός του 2026 με στόχο οι πρώτες κοινωνικές κατοικίες να είναι διαθέσιμες από το 2027.
Σημαντικό ρόλο στην αύξηση της προσφοράς παίζει και η αξιοποίηση ανενεργών στρατοπέδων, τα οποία για πρώτη φορά αντιμετωπίζονται ως ζώνες κοινωνικής κατοικίας. Η μετατροπή τους σε οργανωμένα οικιστικά σύνολα μπορεί να προσθέσει χιλιάδες νέα διαμερίσματα, κυρίως σε αστικές περιοχές όπου το στεγαστικό πρόβλημα είναι οξύτερο. Πρόκειται για μια παρέμβαση με ισχυρό κοινωνικό αποτύπωμα, καθώς συνδυάζει την πολεοδομική αναβάθμιση με την κάλυψη πραγματικών αναγκών στέγασης.
Παράλληλα, η κυβέρνηση προχωρά σε ένα νέο, ιδιαίτερα ενισχυμένο πρόγραμμα ανακαίνισης παλαιών και κλειστών κατοικιών. Με επιδότηση που φτάνει έως και το 90% και ανώτατο ποσό τις 36.000 ευρώ, το πρόγραμμα στοχεύει στην ενεργοποίηση χιλιάδων ακινήτων που σήμερα παραμένουν εκτός αγοράς. Ένα μικρό ποσοστό θα αφορά και ιδιοκατοικούμενα σπίτια. Το εισοδηματικό όριο για συμμετοχή είναι έως €35.000 για ζευγάρι, με προσαύξηση €5.000 για κάθε παιδί.
Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται και για τους δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν στην περιφέρεια, όπως εκπαιδευτικοί, γιατροί και νοσηλευτές. Η επιστροφή δύο ενοικίων τον χρόνο αποτελεί ένα ουσιαστικό μέτρο ανακούφισης, το οποίο διευκολύνει την παραμονή τους σε περιοχές με αυξημένες στεγαστικές πιέσεις και μεγάλες κοινωνικές ανάγκες. Συμπληρωματικά, Δήμοι και Περιφέρειες αποκτούν τη δυνατότητα να αναβαθμίζουν δημοτικά ή κρατικά κτίρια και να τα μετατρέπουν σε κατοικίες για δημόσιους υπαλλήλους, με πρόβλεψη ώστε το 1,5% των περιφερειακών προγραμμάτων να κατευθύνεται αποκλειστικά σε αυτόν τον σκοπό.
Στο πεδίο της αγοράς, σημαντική είναι και η παρέμβαση στους κανόνες των βραχυχρόνιων μισθώσεων. Οι νέοι περιορισμοί, ειδικά σε Αθήνα (απαγορεύονται οι νέες μισθώσεις στο 1ο, στο 2ο και στο 3ο διαμέρισμα ) και Θεσσαλονίκη, στοχεύουν στην επιστροφή περισσότερων ακινήτων στη μακροχρόνια μίσθωση, εξισορροπώντας την αγορά. Η αυτόματη διαγραφή από το μητρώο όταν ένα ακίνητο μεταβιβάζεται ενισχύει περαιτέρω τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μόνιμους κατοίκους.
Παράλληλα, θεσπίζεται ένα νέο πλαίσιο κινήτρων για ιδιωτικές επενδύσεις στην προσιτή κατοικία. Εταιρείες που κατασκευάζουν ή μετατρέπουν κτίρια αποκλειστικά για μίσθωση διάρκειας τουλάχιστον 10 ετών θα έχουν τη δυνατότητα έκπτωσης των μισθωμάτων από τον φόρο εισοδήματος. Η ρύθμιση αυτή ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με επιτυχημένα ευρωπαϊκά μοντέλα κοινωνικής κατοικίας και ενθαρρύνει τη δημιουργία οργανωμένου αποθέματος κατοικιών προς ενοικίαση.
Τέλος, ιδιαίτερη σημασία έχει η επικείμενη πολεοδομική ρύθμιση του Υπουργείου Περιβάλλοντος, που επιτρέπει την ταχεία μετατροπή μη οικιστικών ακινήτων, όπως παλιές βιομηχανικές εγκαταστάσεις, σε κατοικίες. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να απελευθερώσει άμεσα νέο απόθεμα, αξιοποιώντας κτίρια που σήμερα παραμένουν ανενεργά.
Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες εντάσσονται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο. Η ΕΕ έχει ήδη κινητοποιήσει τουλάχιστον €43 δισ. για δράσεις που σχετίζονται με τη στέγαση στο πλαίσιο του τρέχοντος Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2021–2027.Τα κονδύλια αυτά προέρχονται, μεταξύ άλλων, από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, την Πολιτική Συνοχής, το InvestEU, το πρόγραμμα LIFE και το Horizon Europe.
Παράλληλα, η Επιτροπή προχωρά στη δημιουργία μιας Πανευρωπαϊκής Επενδυτικής Πλατφόρμας, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες, με στόχο την κλιμάκωση των επενδύσεων σε κοινωνική, προσιτή και βιώσιμη κατοικία. Σημαντική είναι και η δέσμευση εθνικών αναπτυξιακών τραπεζών να επενδύσουν έως €375 δισ. έως το 2029.
