Ανακαίνιση Κατοικίας – Ποια ακίνητα μένουν εκτός και τι πρέπει να γνωρίζουν οι ιδιοκτήτες

Το υπουργείο δημοσίευσε αναλυτικό κείμενο 36 ερωτήσεων και απαντήσεων που αποσαφηνίζει τις προϋποθέσεις συμμετοχής, τις επιλέξιμες παρεμβάσεις και τις υποχρεώσεις των ιδιοκτητών.

Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και καλύπτει το σύνολο των 13 Περιφερειών της χώρας. Από τους διαθέσιμους πόρους, περίπου 200,8 εκατ. ευρώ προορίζονται αποκλειστικά για κλειστές κατοικίες, ενώ 279 εκατ. ευρώ μπορούν να κατευθυνθούν τόσο σε κλειστές όσο και σε κατοικούμενες ιδιοκτησίες.

Η διαδικασία ξεκινά με τα κλειστά ακίνητα, για τα οποία η υποβολή αιτήσεων άρχισε στις 29 Οκτωβρίου 2026 και ολοκληρώνεται στις 11 Ιανουαρίου 2027. Για τις κατοικούμενες ιδιοκτησίες οι ημερομηνίες θα ανακοινωθούν μεταγενέστερα.

Ποια ακίνητα είναι επιλέξιμα

Βασική προϋπόθεση συμμετοχής είναι η κατοικία να υφίσταται νόμιμα, να μην έχει χαρακτηριστεί κατεδαφιστέα και να διαθέτει οικοδομική άδεια εκδοθείσα έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990 ή αντίστοιχο νομιμοποιητικό στοιχείο.

Σε κτίρια με τμήματα διαφορετικής παλαιότητας λαμβάνεται υπόψη η νεότερη οικοδομική άδεια, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την επιλεξιμότητα ακινήτων στα οποία έχουν πραγματοποιηθεί μεταγενέστερες προσθήκες.

Το ανώτατο όριο επιφάνειας καθορίζεται στα 120 τ.μ., με εξαίρεση τις τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες που ιδιοκατοικούν ή πρόκειται να ιδιοκατοικήσουν, για τις οποίες αυξάνεται στα 150 τ.μ. Ωστόσο, για τον υπολογισμό της μέγιστης ενίσχυσης λαμβάνονται υπόψη έως 120 τ.μ.

Επιπλέον, η κατοικία πρέπει να κατατάσσεται, βάσει του αρχικού Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης, στην ενεργειακή κατηγορία Γ ή χαμηλότερη.

Τι ισχύει για ιδιοκτησίες που αποκτήθηκαν το 2026

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευκρίνιση σχετικά με τις πρόσφατες αγοραπωλησίες. Οι κλειστές κατοικίες που αποκτήθηκαν εντός του 2026 δεν είναι επιλέξιμες, καθώς απαιτείται να έχουν συμπεριληφθεί στη φορολογική δήλωση του αιτούντος για το φορολογικό έτος 2025.

Για τις ανοικτές κατοικίες προβλέπεται διαφορετική αντιμετώπιση. Ακίνητα που αποκτήθηκαν το 2026 μπορούν να θεωρηθούν επιλέξιμα, υπό την προϋπόθεση ότι ο αιτών είχε δηλώσει τη συγκεκριμένη κατοικία ως κύρια κατοικία του για το φορολογικό έτος 2025.

Στις περιπτώσεις συνιδιοκτησίας απαιτείται η συναίνεση των υπόλοιπων δικαιούχων εμπράγματων δικαιωμάτων, με υπεύθυνη δήλωση που καλύπτει την αίτηση, την εκτέλεση των εργασιών και τις μακροχρόνιες δεσμεύσεις.

Ποιες εργασίες επιδοτούνται

Το πρόγραμμα συνδυάζει υποχρεωτικά εργασίες ανακαίνισης και ενεργειακής αναβάθμισης. Στις επιλέξιμες εργασίες ανακαίνισης περιλαμβάνονται η επισκευή ή αντικατάσταση κουζίνας και μπάνιου, ειδών υγιεινής, εσωτερικών θυρών, δαπέδων, ηλεκτρολογικών και υδραυλικών εγκαταστάσεων, καθώς και επιχρίσματα, πλακίδια, χρωματισμοί και εσωτερικές διαρρυθμίσεις.

Επιτρέπονται επίσης εργασίες επισκευής δομικών στοιχείων, κατασκευής κεραμοσκεπής και αναβάθμισης συμβατικού τζακιού σε ενεργειακό υψηλής απόδοσης. Για δικαιούχους που ανήκουν στην ειδική κατηγορία ατόμων με αναπηρία καλύπτονται και παρεμβάσεις προσβασιμότητας.

Στις ενεργειακές παρεμβάσεις περιλαμβάνονται αντικατάσταση κουφωμάτων, συστήματα σκίασης, θερμομόνωση, αναβάθμιση θέρμανσης και ψύξης, μηχανικός αερισμός και παραγωγή ζεστού νερού με χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

Οι εργασίες δεν επιτρέπεται να αφορούν κοινόχρηστους χώρους.

Υποχρεωτική η ενεργειακή αναβάθμιση

Η ενεργειακή αναβάθμιση δεν αποτελεί προαιρετικό τμήμα της επένδυσης. Οι σχετικές δαπάνες πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 20% και έως το 40% του επιλέξιμου προϋπολογισμού παρεμβάσεων. Αντίστοιχα, οι εργασίες ανακαίνισης και επισκευής μπορούν να καλύπτουν έως το 80%. Παράλληλα, η κατοικία πρέπει να αναβαθμιστεί κατά τουλάχιστον μία ενεργειακή κατηγορία.

Εάν κατά τη δεύτερη ενεργειακή επιθεώρηση διαπιστωθεί ότι ο στόχος δεν επιτεύχθηκε, δεν καταβάλλεται η επιχορήγηση. Το ακριβές ποσοστό επιδότησης καθορίζεται από τους πίνακες του Οδηγού Εφαρμογής και δεν προσδιορίζεται στο κείμενο των διευκρινίσεων.

Αυθαίρετα και Ηλεκτρονική Ταυτότητα Κτιρίου

Για ακίνητα με πολεοδομικές εκκρεμότητες, η υπαγωγή σε νόμο τακτοποίησης αυθαιρέτων πρέπει να έχει πραγματοποιηθεί πριν από την υποβολή της αίτησης. Κατά την προσκόμιση της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου απαιτείται οριστική υπαγωγή, ενώ πριν από την τελική εκταμίευση πρέπει να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία τακτοποίησης.

Προβλέπεται περιορισμένη εξαίρεση για μεταγενέστερη δήλωση αυθαιρέτων, όταν διαπιστώνεται απόκλιση ωφέλιμης επιφάνειας έως επτά τετραγωνικά μέτρα. Η Ηλεκτρονική Ταυτότητα και το αρχικό ΠΕΑ πρέπει να υποβληθούν εντός τριών μηνών από τον χαρακτηρισμό της αίτησης ως αρχικά επιλέξιμης.

Τα ΠΕΑ που εκδόθηκαν πριν από τις 2 Ιουνίου 2026 γίνονται δεκτά εφόσον έχουν εκδοθεί σύμφωνα με τον ισχύοντα ΚΕΝΑΚ του 2017, αλλά δεν επιδοτούνται.

Ποιοι αποκλείονται

Από τη χρηματοδότηση αποκλείονται κατοικίες εγγεγραμμένες στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης της ΑΑΔΕ κατά την υποβολή της αίτησης και κατά την ολοκλήρωση της επένδυσης. Επίσης, δεν είναι επιλέξιμα ακίνητα που έχουν ενταχθεί μετά την 1η Ιανουαρίου 2020 σε συγκεκριμένα προγράμματα «Εξοικονομώ» ή στο «Ανακαινίζω – Νοικιάζω», με περιορισμένη εξαίρεση για διαμερίσματα πολυκατοικιών του «Εξοικονομώ – Αυτονομώ».

Χρηματοδότηση και προθεσμίες

Η κάλυψη της ιδιωτικής συμμετοχής γίνεται υποχρεωτικά με ίδια κεφάλαια, καθώς δεν προβλέπεται επιλογή δανείου μέσω της δράσης. Όλες οι πληρωμές προς επαγγελματίες και προμηθευτές πρέπει να πραγματοποιούνται αποκλειστικά μέσω τραπεζικού συστήματος. Πληρωμές με μετρητά δεν αναγνωρίζονται.

Οι εργασίες πρέπει να ολοκληρωθούν εντός 18 μηνών από την απόφαση υπαγωγής και πάντως όχι μετά τις 31 Δεκεμβρίου 2028.

Παράταση επιτρέπεται μόνο για λόγους ανωτέρας βίας, χωρίς δυνατότητα υπέρβασης της τελικής ημερομηνίας.

Πενταετής δέσμευση για τη χρήση

Οι δικαιούχοι υποχρεούνται να διατηρήσουν την προβλεπόμενη χρήση του ακινήτου για τουλάχιστον πέντε χρόνια μετά την ολοκλήρωση του έργου. Για τις κλειστές κατοικίες επιτρέπεται η μακροχρόνια εκμίσθωση ή η ιδιοκατοίκηση, ενώ για τις ανοικτές κατοικίες απαιτείται ιδιοκατοίκηση.

H σειρά υποβολής αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι αρχικοί πίνακες κατάταξης διαμορφώνονται βάσει ημερομηνίας και ώρας αίτησης. Οι αιτήσεις χαρακτηρίζονται αρχικά επιλέξιμες μέχρι εξαντλήσεως των διαθέσιμων πόρων, ενώ οι υπόλοιπες παραμένουν επιλαχούσες.