ΕΥΑΘ: Από τα «έξυπνα» υδρόμετρα στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Η ψηφιοποίηση των υποδομών ύδρευσης αποκτά πλέον στρατηγική σημασία, καθώς η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία και η αυξανόμενη ανάγκη για αποτελεσματικότερη διαχείριση των υδάτινων πόρων δημιουργούν νέες απαιτήσεις για τις εταιρείες ύδρευσης και αποχέτευσης.

Για την ΕΥΑΘ, το ζητούμενο δεν είναι απλώς η συλλογή περισσότερων δεδομένων, αλλά η μετατροπή τους σε προβλέψεις, έγκαιρες παρεμβάσεις και καλύτερες αποφάσεις, με παράλληλη μείωση του λειτουργικού και περιβαλλοντικού κόστους.

75 εκατ. κυβικά μέτρα νερού τον χρόνο

Η κλίμακα της πρόκλησης για τη Θεσσαλονίκη είναι σημαντική. Η πόλη καταναλώνει περίπου 75 εκατ. κυβικά μέτρα νερού ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί σε περίπου 160 λίτρα ανά κάτοικο ημερησίως.

Το υδροδοτικό σύστημα στηρίζεται κατά περίπου 60%-65% στον Αλιάκμονα, 30% στην Αραβησσό και 5%-10% στον κάμπο της Θεσσαλονίκης, με τις αναλογίες να μεταβάλλονται ανάλογα με την εποχικότητα και τις διαθέσιμες ποσότητες νερού.

Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του συστήματος αποτελεί, επομένως, βασική προτεραιότητα. Το 2025 ο δείκτης ασφάλειας εφοδιασμού ανήλθε στο 99%, ενώ το 98% των βλαβών αποκαταστάθηκε εντός 24 ωρών.

Παράλληλα, η ΕΥΑΘ προχωρά στην επισκευή και ενίσχυση, ενώ το δίκτυο βρίσκεται σε λειτουργία, του υδαταγωγού της Αραβησσού, ενώ έχει ολοκληρώσει τη διασύνδεση των υδραγωγείων Αραβησσού και Αλιάκμονα. Οι παρεμβάσεις αυτές αυξάνουν την εφεδρεία και την ευελιξία του συστήματος, περιορίζοντας τον κίνδυνο επανάληψης προβλημάτων μεγάλης κλίμακας, όπως εκείνα που είχαν προκύψει από τη σοβαρή βλάβη του 2018.

Στόχος το 20% για το μη τιμολογούμενο νερό

Ένα από τα μεγαλύτερα στοιχήματα αφορά τον περιορισμό των απωλειών και των υδατοκλοπών. Ο δείκτης Μη Τιμολογούμενου Νερού (ΜΤΝ) της ΕΥΑΘ έχει υποχωρήσει από 35% σε 28% μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ ο επόμενος στόχος είναι η περαιτέρω μείωσή του στο 20%.

Η επίδοση αυτή συνδέεται με τη χρήση σύγχρονων μεθόδων εντοπισμού αφανών διαρροών και με τη στόχευση των περιοχών όπου εντοπίζεται μεγαλύτερη συχνότητα προβλημάτων.

Η λογική του δικτύου αλλάζει: από την αποκατάσταση μιας βλάβης αφού αυτή εκδηλωθεί, η διαχείριση μετακινείται στον έγκαιρο εντοπισμό και την πρόληψη.

200.000 έξυπνα υδρόμετρα

Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση αναμένεται να διαδραματίσει η εγκατάσταση των 200.000 έξυπνων υδρομέτρων που έχει δρομολογήσει η ΕΥΑΘ. Η αντικατάσταση των υφιστάμενων μετρητών δημιουργεί τη δυνατότητα συλλογής δεδομένων κατανάλωσης με μεγαλύτερη συχνότητα και ακρίβεια, προσφέροντας ένα πολύ πιο λεπτομερές «ψηφιακό αποτύπωμα» του δικτύου.

Παράλληλα, σε συνεργασία με τον ΔΕΔΔΗΕ εξετάζεται η μεταφορά πρωτογενών δεδομένων κατανάλωσης νερού μέσω της υποδομής multiutility. Η διασύνδεση αυτή μπορεί να δημιουργήσει νέες δυνατότητες αξιοποίησης των δεδομένων και πιο ολοκληρωμένης διαχείρισης των δικτύων κοινής ωφέλειας.

SCADA, ψηφιακά μοντέλα και AI

Το επόμενο βήμα αφορά την αξιοποίηση των δεδομένων για τη λήψη αποφάσεων. Η ΕΥΑΘ επεκτείνει το σύστημα τηλεμετρίας και τηλε-ελέγχου SCADA, με στόχο την καλύτερη παρακολούθηση και λειτουργία του δικτύου, ενώ έχει ήδη προχωρήσει σε υδραυλική προσομοίωση υδραγωγείων σε συγκεκριμένες περιοχές.

Μέσω της χρήσης ψηφιακών μοντέλων, οι αρμόδιες ομάδες μπορούν να αξιολογούν διαφορετικά σενάρια και να λαμβάνουν αποφάσεις με βάση πραγματικά δεδομένα και προσομοιώσεις. Στην εξίσωση εισέρχεται πλέον και η Τεχνητή Νοημοσύνη, με την αξιοποίηση AI, big data analytics και machine learning σε συνδυασμό με έξυπνα υδρόμετρα και αισθητήρες.

Οι τεχνολογίες αυτές μπορούν να συμβάλουν στην παρακολούθηση της κατανάλωσης, στον εντοπισμό ανωμαλιών και διαρροών, στην πρόβλεψη βλαβών και, τελικά, στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας των υποδομών.

Σε ένα περιβάλλον όπου η κλιματική αλλαγή αυξάνει την αβεβαιότητα, η δυνατότητα πρόβλεψης αποκτά ιδιαίτερη οικονομική και επιχειρησιακή αξία. Όσο περισσότερα γνωρίζει ένας διαχειριστής για την κατάσταση του δικτύου σε πραγματικό χρόνο, τόσο μεγαλύτερη είναι η δυνατότητα παρέμβασης πριν ένα τεχνικό πρόβλημα εξελιχθεί σε κρίση.

Καινοτομία χωρίς εκσκαφές

Η τεχνολογική αναβάθμιση της ΕΥΑΘ δεν περιορίζεται στην ψηφιοποίηση. Η εταιρεία αξιοποιεί και αναπτύσσει τεχνογνωσία σε τεχνικές επισκευής δικτύων χωρίς εκσκαφή (trenchless/no-dig), οι οποίες επιτρέπουν παρεμβάσεις με μικρότερη όχληση για την πόλη και περιορισμένες επεμβάσεις στην επιφάνεια.

Παράλληλα, η ΕΥΑΘ απέκτησε το πρώτο της δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, για καινοτόμο μέθοδο δορυφορικής ανάλυσης που έχει σχεδιαστεί για τον ακριβή εντοπισμό υπόγειων αγωγών και, κατ’ επέκταση, πιθανών διαρροών. Η συγκεκριμένη τεχνολογία μπορεί να προσφέρει ένα νέο εργαλείο για την παρακολούθηση και προστασία των υποδομών ύδρευσης και των υδάτινων πόρων, εντοπίζοντας στοιχεία που δεν είναι εύκολα ανιχνεύσιμα με συμβατικές μεθόδους.

Οι επενδύσεις της επόμενης ημέρας

Η ψηφιοποίηση των δικτύων ύδρευσης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία ενόψει της ευρύτερης μεταρρύθμισης στη διαχείριση των υδάτων, η οποία δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την υλοποίηση επενδύσεων που θα απαιτηθούν για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας.

Για τις εταιρείες ύδρευσης, η πρόκληση πλέον δεν είναι μόνο να διασφαλίσουν επαρκείς ποσότητες νερού, αλλά να μπορούν να γνωρίζουν πού, πότε και πώς καταναλώνεται κάθε ποσότητα, να περιορίζουν τις απώλειες και να προβλέπουν τις ανάγκες του δικτύου. Η μετάβαση σε ένα «έξυπνο» δίκτυο μετατρέπει έτσι την τεχνολογία από εργαλείο εκσυγχρονισμού σε κρίσιμη επένδυση ανθεκτικότητας.

Και για τη Θεσσαλονίκη, όπου η ασφάλεια της υδροδότησης συνδέεται άμεσα με την οικονομική και κοινωνική λειτουργία της πόλης, η αξιοποίηση των δεδομένων, της αυτοματοποίησης και της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία για τη διαχείριση του νερού τις επόμενες δεκαετίες.