ΙΟΒΕ: Επίμονες περιφερειακές ανισότητες παρά τη βελτίωση της οικονομίας

Την εικόνα μιας οικονομίας που αναπτύσσεται αλλά εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από έντονες χωρικές ανισότητες σκιαγραφεί η 3η Έκθεση για τις κοινωνικές και οικονομικές τάσεις στις ελληνικές περιφέρειες του Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών, που παρουσιάστηκε στην Πάτρα με τη συνεργασία του Επιμελητηρίου Αχαΐας και του Πανεπιστημίου Πατρών.

Η έκθεση αναδεικνύει ότι, παρά τη βελτίωση βασικών μακροοικονομικών δεικτών, η Ελλάδα παραμένει σε τροχιά έντονης περιφερειακής συγκέντρωσης, με την Αττική να διατηρεί κυρίαρχο ρόλο στην παραγωγή πλούτου, τις επενδύσεις και την οικονομική δραστηριότητα.

Δημογραφική πίεση και γήρανση πληθυσμού

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα αφορά τη δημογραφική εξέλιξη. Σύμφωνα με τις προβολές, 12 από τις 13 περιφέρειες της χώρας αναμένεται να αντιμετωπίσουν πληθυσμιακή συρρίκνωση και γήρανση τις επόμενες δεκαετίες, με μοναδική εξαίρεση το Νότιο Αιγαίο. Η μείωση του πληθυσμού παραγωγικής ηλικίας, σε συνδυασμό με την αύξηση των ηλικιωμένων, αναμένεται να οδηγήσει σε σημαντική επιβάρυνση του δείκτη εξάρτησης. Σε ορισμένες περιφέρειες, όπως η Στερεά Ελλάδα, η Ήπειρος και η Δυτική Μακεδονία, ο δείκτης εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 80% έως το 2100, εφόσον δεν υπάρξουν παρεμβάσεις.

Οικονομική συγκέντρωση στην Αττική

Η οικονομική δραστηριότητα παραμένει έντονα συγκεντρωμένη. Η Αττική εξακολουθεί να παράγει σχεδόν το μισό ΑΕΠ της χώρας και πάνω από το ένα τρίτο των συνολικών επενδύσεων. Σημαντικό χάσμα καταγράφεται και στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ, με την Αττική και το Νότιο Αιγαίο να αποτελούν τις μοναδικές περιφέρειες που υπερβαίνουν τον εθνικό μέσο όρο. Παράλληλα, η επενδυτική ένταση παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στις περισσότερες περιοχές της χώρας.

Ιδιαίτερη δυναμική εμφανίζουν ορισμένες νησιωτικές και τουριστικές περιφέρειες, καθώς και η Στερεά Ελλάδα, οι οποίες κατέγραψαν τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης το 2024.

Εισοδηματικές και κοινωνικές ανισότητες

Η έκθεση καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, με τις περιφέρειες των μεγάλων αστικών κέντρων και αρκετές νησιωτικές περιοχές να εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις.

Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές ανισότητες παραμένουν έντονες, με σημαντικές αποκλίσεις στην απασχόληση, στην πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και στην κοινωνική προστασία. Ο κίνδυνος φτώχειας εξακολουθεί να παρουσιάζει μεγάλη διασπορά, ενώ το ελληνικό σύστημα κοινωνικών μεταβιβάσεων εξακολουθεί να υπολείπεται της αποτελεσματικότητας του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Αγορά εργασίας με ανισότητες

Παρά τη μείωση της ανεργίας σε αρκετές περιφέρειες το 2024, η αγορά εργασίας παραμένει κατακερματισμένη. Υψηλά ποσοστά ανεργίας εξακολουθούν να καταγράφονται σε συγκεκριμένες περιοχές, ενώ η συμμετοχή στο εργατικό δυναμικό παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στις περισσότερες περιφέρειες. Η αυτοαπασχόληση παραμένει σημαντικά υψηλότερη στην περιφέρεια σε σχέση με την Αττική, ενώ σταδιακή μετατόπιση παρατηρείται προς τον τριτογενή τομέα.

Υγεία, εκπαίδευση και κοινωνικές υποδομές

Σημαντικές ελλείψεις καταγράφονται σε υποδομές υγείας και εκπαίδευσης, με αυξημένες μη καλυπτόμενες ιατρικές ανάγκες σε σχέση με την ΕΕ. Παράλληλα, όλες οι ελληνικές περιφέρειες υπολείπονται στον δείκτη δια βίου εκπαίδευσης. Η έκθεση επισημαίνει επίσης το υψηλό ποσοστό νέων που βρίσκονται εκτός εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές.

Κλιματική πίεση και τουρισμός

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πλέον καθοριστικό παράγοντα περιφερειακής διαφοροποίησης. Από το 2012 έως το 2024 καταγράφεται αύξηση της θερμοκρασίας έως και 1,4°C, με το 2024 να είναι το θερμότερο έτος των τελευταίων 75 ετών. Στον τουρισμό, η ανάπτυξη συνεχίζεται αλλά με πιο ήπιους ρυθμούς, ενώ παρατηρείται σταδιακή επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου σε πολλές περιοχές.

Ανάγκη για στοχευμένες πολιτικές σύγκλισης

Η έκθεση καταλήγει ότι, παρά τη συνολική πρόοδο της ελληνικής οικονομίας, οι περιφερειακές ανισότητες παραμένουν δομικό πρόβλημα. Η ενίσχυση των επενδύσεων, η βελτίωση της κοινωνικής συνοχής και η αντιμετώπιση του δημογραφικού αναδεικνύονται ως βασικές προτεραιότητες για μια πιο ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη στο σύνολο της χώρας.